Sponsored Links.

Copie de Sponsored Links

Sponsored Links


Designed by:
SiteGround web hosting Joomla Templates
Disamuna Diiba kudi Katanga (Akhénaton) PDF Imprimer E-mail
Écrit par Kalamba Nsapo   
Mardi, 23 Mars 2010 09:21

Kasala ka Katanga kadi ne malongesha mapite bungi, kadi kakena bu cikoso cya byonso bidi bibunduluka mu mpata ya Nile to. Lelu eu, tudi baswe kumvwa mwanda wa dizangika dya meekala mashilangana adi Mawesha mufuka. Twashi kumvwa citupa cya kasala citudi nacyo bwalu, kunyima netukebe mwa kusulakasha amwe maalu ne kulesha mudi kasala aka kapatula ngenyi ya disopwesha nadyo bena lelu beelela nsuya manyi. 

 

 

I.                  Meekala mashilangana…

 

Mvìdye nkààyà, mwena ngulu èèpelè

            Udi mufùka buloba ku diswa dyèbè

Pèèbè ucìvwa àmu nkààyà

Bantu, bukwà nyama minène nè mikesè

            cyônsò cìdì pa buloba

70       Cyèndendè pa makàsà ààcyò

Cyônsò cìdì muulu anyi cìbùùka

Matùngà àà Sirî nè Nubî

Nè ditùngà dyà Kemet, udi utèèka dyônso pa mwaba wààdyò

            Pashìshe uàpèèsha bilondèsha majinga

75        Nènku dyônsò  dìdi nè cyàdyò cintu

Kàbìdì mafùkù ààò adi mabala ku minu

Myakulu yààò ìdi mishììlàngàne

Mmwènekelu nè meekala yààò mishììlàngàne

           Udi musungùlùja bantu mu diikala dishììlàngàne

 

Eyowa, bintu byonso mbya Mvidye, Mvidye wa kuulu wafuka, wafuka mwinsh’a kabwe, kabwe konso kafuba. Mmufuke cyntu cyonso wacyo mushindu ne wacyo mweyelu ne lwaci lwidi ne dyacyo dikala. Mwitu kamwibi ntwele, kamwibi mbaya, kadi ncinganyi cyakasonga mingonga, se Zamibi wa kuulu wakafuka nyisu ne nyoko. Mukalenge wa kucina, diina dyende ditumbishibwa. Yeye kufuka bintu kabukabu, kufuka ne ba mvidye ne bantu ne bintu bungi bu nkonga ne nsanzu.

 

Kasala ka Akhénaton padiko kazangika mpala ne mpala ya bintu bifuka ne byafukibwa kudi Mufuki, kadi kasala ka mwa kulesha ne bungi mbulobo ne kabidi ne „bidi mwetu tente, amu cyebe pebe“. Kakena kapangisha kwimba ne „ombelabela Mbuyi’a baba, Cibwabwa wa Shabangi, Mbuyi ne Kanku ka bena kule…“. Bulelela, wasenga Kanku, wasenga Cibwabwa, kakwena ukena mwaneba.

 

Kasala kadi kabidi kakosa binkalabwe mikaba. Bwalu lelu wa ndaya, bakwangata bukalenga bwa citala, babupesha cikuku. Tukadi twenda katuyi ne diyi kwamba, katuyi ku Ntumba, katuyi ku Kapinga anu bwa bupika bwakatusungwilabo twetu.  

 

Binkalabwa bidi bipwa moyo ne mbiye kusuna ngenyi kabukabu mu mpata ya Nile. Kunyima (anyi binunu nkama ibidi kunyima kwa diledibwa dya Yezu), umwe wa ku bamfumu ba mu Kongo-Uganda wakafundila bana babo bavwa ku mutu kwa Afrika mukanda mu mwakulu wa cikam, kadi usakidila maleta a cigreka bwa kufunda imwe myaku. Mfundilu eu wa kacya ku cikondo cishima wakalela cikopte. Lelu wa ndaye tudi ne mfundila wa malu a Mvidi Mukulu mu cikopte, tudi ne ntendeleelu ne mikanda mivule mu cikopte. Byonso ebi se bidi kabidi mudimu wa ndelanganyi ya ku mashi a ba munkam ne binkalabwa. Mmomumwe ne cilumbu cya bantu ba mekala mashilangana ncya kale. Maminu adi mapatuka se ngoo aa matancisha cikopte. Lelu badi bakwata mudimu mu bilongelu ne myaba mishilangana ne cikopte cina eci.

 

II.  Ba katumvumvwa : S. Huntington ne binkalabwa bikwabo

 

Nansha mudibyo nanku, binkalabwa bidi biditwa amu mu dipepesha dya binga bisamba. Newikala mushilangana binkalabwa, cyebe lufu. Ke budi Amin Maalouf muswe kulonda kadi kayi ufika too nedilesha mudibo bakengesha bafika to[1]. Dipepeshangana didi nshila umwe ne dibumbula dya misoko mishilangana ne ya binkalabwe. Ku dyanyi dimona, mifundu ya Samuel Huntington idi ilesha dibumbula ne dishipa bakwabo mu bula. Mu byonso ebi, Afrika kena ne mwaba mu mutu mwa Huntington. Afrika kena ne mushinga. Yende ngenzelu ne byende bitendeleelu kabyena mwa kwenza cintu. Afrika udi bu kasosa. Pakufunda „Choc des civilisations“[2], Huntington mmulesha nanku mu wende mushindu wakuteka bya bena Afrika kundekelu kwa bikwabo byonso. Wakwamba cinyi kabidi ? Twashi kumanya ne mmufunda munkaci mwa cidimu 1990. Cikondo acyo, mvita ivwaku dinda ne dilolo, mashi apweka munda mwa bisamba ebi bya bena ditaba : bena Serbia wa bena kwitabusha kwa Yezu badi basombela luseka ludi diiba dishukila, bena katolu ba ku Croatia, bena Mahomet ba ku Bosnia. Biswa kumweneka ne mvita nya disungila bumuntu bwabo anyi nangananga ditaba dyabo ne ntendeleelu yabo. Bwalu malu a Mfidi Mukulu ne ntendeleelu bidi bu ntaku ya nsombelu wa bantu munkaci mwa buloba.

 

Ndululu ivwaku munkaci mwa bena ntendeleelu mishilangana idi iswa ku fikisha S. Huntington ku didikuma cyanza pa cyadi, wenda ntunku wamba ne bidi byenzeka mbituye mufunda. Tudi ne mpata pa mwenenu eu.

 

Mu bidimu abi, mudi dikepesha mitanci munkaci mwa bisalu bya buloba bushima. Ebi bidi bikepesha bunema bwa matunga ne budyundisha mashinga a disungila bumuntu ne bitendeleelu.

 

Huntington udi umanyisha kabidi ne : pikala mwena Algeria musomba mu France, udi mwa kushala mwena Algeria ne kulwa mwena France. Kadi muntu kena mwa kwikala eku mwena Katolu, eku mulondi wa Mahomet to. Bumuntu kabatu babupanda bipesa to.

 

Tudi twela Huntington mpata mikole[3]. Bwena kwamba cinyi ?

 

-           Patu masambakanyi enzeka ku ONU, matunga manene ngatu asangila. Kakutu bisangilu bya bya „bibidilu anyi ntendelelu“ ya bantu to. Kutu bamwenampala ba matunga onso masanga nteta. Huntington udi upepesha mwanda eu ne uteka bumuntu anyi ntendeleelu ku mutu kwa misoko idi bu ntaku anyi mfonda ya byonso ebi.

-           Huntington udi uswa kufikisha bantu ku dyamba ne bibidilu bya matunga kabitu bishintuluka to. Cikondo cyayo cikumbana bwa kwakwila bumuntu ne ntendeleelu ya bankambwa, bantu badi badyela mu ayi mvita bwa kusungila citu cyamba ne cipunga ku kale ne ku lelu. Biswa kulesha ne bidi bikengela kufwila malu a banyinka kakuyi didikonkonona  ne ditwangasha bya kale ne bya lelu. Ba nkindi ba mu Afrika kabatu bashinga bwa kwamba malu nenku, nansha muvwa bana babo bakwabo babashiminyina malu. Kadi Huntington udi yeye mu nshila eu.

-           Mu bikondo bya makumi abidi, mvita ivwa bantu bnafwila kayivwa ya disungila bibidilu to. Bashadiki ba malu badi bafunda mushindu eu mu cidimu cya 1992 : misangu makumi asatu ne ibidi, bantu bavwa balwishangana mvita. Mvita ivwa mituka misanga makumi abidi ne citema munda mwa misoko, munkaci mwa basolayi ba matunga adi akukwila Mahomet.

-           Bicikila tuboya…

Cidi Huntington ukeba mvita munkaci mwa misoko. Lungenyi lwende nlwa mvita, nlwa mwena ne bicikila tuboya, tumone mwa kubidila panshi. Kalwena lungenyi lwa bena mukanda badi basulakasha ne bafika too ne ku ntaku ya malu to. Tatu eu udi muswe ne binkalabwe nende mu Amerika bibwela mu mvita ya kutwisha buloba bushima binu, kubutonkola mu nkwasa, kupaula manema a bukwa bisamba pa bidi bitangila bumuntu, bubanshi ne makole a mvita. Cyende cidi cimusuma cidi amu buneme bwa mwena Amerika.

 

Miji ya bumuntu bwa mwena Amerika eu ke ngikadilu anyi bibidilu bya batu bafumine ne bwena mishonyi ku matunga adibo bakula „anglais“[4].  Obama wakamwandamuna mushindu eu : Mishi ya Amerika idi mu bisamba byonso anyi mekala (bya bafike bidi munda amu) ne mu ntendeleelu yonso (ne ya ku Afrika, ne ya bena Mahomet, ne mikwabo) idi mibaka ditunga edi.

 

Katwena tumona mudi Huntington ushikulusha cidi bumuntu ne budikadidi bwa bena kwabo. Udi amu udyangna mukana cyanana, uswe kudiswisha bwalu bidiye welela mbila bidi biswe kufwanangana ne makubakuba a mu cidimu cya 11/11/2001.    

 

Nkomenu : Londeshila, londeshila, londeshila...

 

Bitwaswa kulwa moyo, tulondesha dikasa dya bankambwa…

 

Londeshila, londeshila...

Londeshila pa kapasu

Ne pa kanyi ka pa tutela

Nanku kele katwa mu nyama.

 

Bankolomo bakamanakuya

Mpetu ne ngenyi yabo bakalekela

Ngonga ne byondo byakashibala

Masha akushala kaayi ne mwimbi wa ngoma

Mubedi wakukenga kayi ne mumondapi

Mukumbi wakulala lelu ciyi mungipacidi

Mufwishe wakudyenga kayi ne mumudidishi

Bilumbu byakulala kabiyi ne balumbududi

Tulasa twakubomba katuyi ne balongeshi.

 

Wewe bukole bu nyisu kadi nyoko ?

Malu akamba banyinka kalekale

Bakadi benda baandamuna

Banyinka banwambila nsombi nulekela

Nutwa nsombi ku makasa bu tunyama

 

Mwakadi Nkonko Kakoyi wambila mwanabo Kanyuka ne :

Mukalenge, patwafwa,

Bana ne bashala ku bupika

Mpingu, bimfwanyi base ku bimana

Bukalenge bwa citala babupa cikuku“

Nwakabenga munya butuku byabo bucidi bule

Kadi kusama kwa mukashi mpa kulela.

 

Endayi mu dikasa, nulonde bena kale

Dyayi myanzankelende, nudye nkidikidi

Kanulu kudia bibambula nansha myangampapa,

Yalwa kunutwa mu matama

Yanutwa mukana

Bikondo bitu byakudimuka.

 

Londeshila, londeshila, londeshila pa kapasu, ne pa kanyi ka pa tutela, nanku kela katwe mu nyama. Ke mwaba udi C.A. Diop[5] mutuma malongesha a mpolondo ne mushuntulula bumuntu bwetu mushindu wa pabwao. Bidi mwetu tente...

 

Shushukulu Kalamba Nsapo



[1] Balayi mukanda wa Amin Maalouf udi dina ne : Identités meurtrières (Paris, Grasset, 1998). Mufunda mukwabo  matuku mashala aa : Le dérèglement du monde. Quand nos civilisations s’épuisent, Paris, Grasset, 2009.

[2] Mu mwakulu wa fwacyakafwacyaka, mukanda wa Choc des civilisations udi mupatukila mu nzubu wa bafundi wa Jacob Odile mu cimenga cya Paris (France) mu cidimu cya 1997.

[3] Tudi tupetangana bikole ne bonso badi bela Huntington mpata. Nangananga J.-C. Guillebaud udi mufunda mukanda eu : Le commencment d’un monde, Paris, Seuil, 2008, tubala mabeshi 13 too ne ku 35.

[4] Ke cyena bwalu cya mu mukanda eu wa S.P. Huntington, Qui sommes-nous ? Identite nationale et choc des cultures, Paris, Odile Jacob, 2004.

[5] Cheikh ANTA DIOP mmulela mu matuku 29 a ngondo wa dikumi ne mwibidi, cidimu cya 1923, mu musoko wa Caytou, munda mwa Senegal. Udi mulonga tulasa twa bungi pa malu adi atangila lwendu lwa bena Afrika, myakulu yetu ne mushinda mukanda mu bitupa bya bungi. Shushukulu ANTA DIOP wakakuma kapundu ka nswa panshi pakwambaye ne bena ditunga dya Kame, Keme (Egypte) ba kale bavwa ba dikoba difika, bavwa Bafike ne bobo ke batu batwadila buloba bushima mamanya abungi atudi tutungunuka ne tuditambisha nawo lelo. Bibangishila ku cikondo acyo, Binkalabwe byakalwisha cyela ngenyi wetu eu mvita minene, kumutacisha mishindu yonso. Yeye byende kavwa mutekesha mu maboko. Wakalesha Bukwa Bantu ne ende mamanya a pa bwawo ne bivwaye wamba mbyamba kale kudi binkalabwe ne banangi ba bulelela. Kadi kabatu bamufwila luse to. Mukulwetu eu wakafwa mu cidimu cya 1986 (matuku mwandamutekete a ngondo mwibidi). Batu baswe kutwa ndondo ne bulelela batu batungunuka ne cilumbu cya C.A. Diop ne bamwele diboko muulu. Bakunyi  bende ba bungi ba bafike batu balonda shila wende eu too ne ku lelu.  Tumanyayi bonso ne Mun-Kame yeye mwasa bwalu bwa bufike bwa bena kale ne mulesha ne bafike ke balubalela, udi wa cibau ku mesu a Binkalabwa, a Bitokatoka bia nseka yonso. Tudi mu lubilu bonso. Shushukulu Tshibangu Tshishiku washile bilondeshele « Ordonnance Présidentielle n° 89-287 du 19 novembre 1989» : «Cibambalu cya Malu a BaKame» («Centre d’Études Égyptologiques C.A. Diop») munda mwa «Cikebelu cya Mwikale Kutuyaya» (Institut Africain d’Études Prospectives - INADEP), cidibo balombola kudi Shushukulu Bilolo (kacya ku 1990). Kadyosha ka bipeta bia makeba pa Malu a BaKam ba Kale mu Cybambalu cya INADEP kadi munda mwa mikanda idiye mufunda matuku adi panshi aa.

LAST_UPDATED2